Een dag uit het leven van.. – Remko Sweere

…de paardentandarts
Ik ben Remko Sweere, en ben als dierenarts werkzaam bij Paardenpraktijk
Noord-Holland en het Veterinair Paarden Gebitscentrum (VPGC), bij
dierenarts Aldo Doveren en gebitsverzorgster Christie Dreessen.
Tijdens de studie heb ik de cursus ‘Tandheelkunde’ bij de Solleysel gevolgd,
voor de beginselen van de tandheelkunde bij het paard. Toen ik tijdens
mijn sollicitatie in gesprek kwam Christie merkte ik dat er nog veel meer
te ontdekken is op het gebied van de tandheelkunde. Christie heeft zich al
jaren toegelegd op de tandheelkunde bij het paard. Nog nooit had ik iemand
zo enthousiast over tandheelkunde horen praten, en de mogelijkheden die
er zijn om ruiter en paard te helpen bij de problemen die zij onder andere
bij het rijden vaak tegenkomen. Nadat ik enkel tijd had meegekeken bij
verschillende behandelingen was ik erg enthousiast geworden, en kreeg
ik de mogelijk om naar Amerika te gaan om me verder te scholen in de
tandheelkunde bij het paard. Zes maanden lang, 7 dagen in de week, alleen
maar paardentanden.
Er komt veel meer bij kijken dan het wegvijlen van de scherpe randen. Voor
een optimale beweging van de onderkaak en het kaakgewricht moeten alle
kiezen en snijtanden in balans zijn. Tijdens het rijden beweegt de onderkaak
van het paard. Bij het inbuigen van de hals gaat de onderkaak mee naar
links en rechts, en bij het rond maken of laten zakken van de hals komt de
onderkaak naar voren toe. Veel aanleuningsproblemen bij het rijden komen
dan ook voort uit een gebit dat niet in balans is.
Als eerste zijn er de scherpe randen (enamel punten) welke voor irritatie
kunnen zorgen in de wangen van het paard. Wanneer een gebit niet
regelmatig wordt bijgewerkt kunnen deze haken laesies veroorzaken in de
wangen van het paard.

Verder kunnen hoogte verschillen tussen de kiezen de kaak van het paard
blokkeren waardoor het paard voor de ruiter zwaar in de hand voelt. We zien
regelmatig overbijthaken op de eerste, bovenste kiezen, die de onderkaak
belemmeren om mee te bewegen. Dit geeft in de aanleuning vaak een paard
wat zwaar in de hand voelt. Paarden met hoge eerste onderkiezen, zijn vaak
niet ontspannen in de aanleuning. Het bit duwt tegen de hoge onderkiezen
aan en dit zorgt voor irritatie. Daarom is het van belang om de eerste kiezen
af te ronden, de zogenaamde ‘bitseats’. Wat overigens niet betekend dat de
halve kies wordt weggevijld, zoals weleens wordt gedacht, enkel afgerond.
Wolfstanden, blinde wolfstanden, of restanten van wolfstanden zorgen
voor irritatie met het bit. De ruiter voelt dit vaak als een paard wat geen
verbinding wil op de teugels, of schudt met zijn hoofd. In veel gevallen leidt
dit zelfs tot stakend gedrag.
Ook de snijtanden moeten in balans zijn, zodat de onderkaak naar links en
rechts, en van voor naar achter kan schuiven. We zien bijna bij alle paarden
asymmetrie of blokkades in de snijtanden. Daarom moet bijna bij ieder
paard de snijtanden worden gebalanceerd.
Paarden in de leeftijd van 2-4 jaar wisselen maar liefst 24 elementen. De
wolfstanden komen door bij een jaar. Omdat de paarden veel last kunnen
hebben van het wisselen, en in deze periode een grote ontwikkeling door
maken, is het juist bij deze groep paarden van groot belang om meerdere
malen per jaar het gebit te laten bekijken en te behandelen.
In de praktijk houd ik me nu voornamelijk bezig met het balanceren van
het gebit bij sportpaarden. Voor sportpaarden betekent dit dat we ze elke
6-8 maanden behandelen. Van ieder paard wordt een verslag en foto’s van
de mondholte gemaakt. Het is ideaal om ook periodiek röntgen opnames
te maken, om ook op die manier het gebit in kaart te brengen. Hierdoor
kunnen afwijkingen vroegtijdig worden opgespoord en het geeft een indruk
over de balans in het gebit. Humaan is dit al jaren de standaard.
27 De VHierVoeter
Binnen onze kliniek is ook de orthopedie een van onze expertises.
Afwijkingen in het gebit hebben invloed op het bewegingsapparaat,
waardoor de natuurlijke biomechanica van het paard verstoord wordt, het
paard is ‘uit balans’ . Voor het goed functioneren van het paard is het daarom
van belang dat deze vanuit het hele lichaam in balans is.
Ook vinden we het belangrijk om mee te kijken tijdens het rijden en geven
we advies over de bitkeuze. Naast een uitgebalanceerd gebit is ook een goed
passend bit van groot belang. Vaak zien we veel te dikke bitten, of een stang
en trens die niet passend in de mond liggen en daardoor beschadigingen
veroorzaken in de mond van het paard.
Naast het uitbalanceren van het gebit houden we ons binnen de praktijk
ook veel bezig met kiesextracties, caries- en pockets behandelingen. Er
zijn verschillende methodes om een kies te extraheren. Indien de kies
intact is wordt eerst geprobeerd deze via de mond te extraheren. Indien
dit niet lukt of als bijvoorbeeld de kroon van de kies afgebroken is kan er
gekozen worden voor de ‘Steinmann pin methode’ of ‘Minimaal Invasieve
Buccotomie’, waarbij er een kleine incisie wordt gemaakt in de schedel en/
of wang. Deze methodes worden alle 3 uitgevoerd bij het staande paard.
Pockets/diastases zijn ruimtes tussen de kiezen, waar voer zich op hoopt,
vaak veroorzaakt door onbalans. Met geavanceerd gereedschap kunnen we
de ruimtes tussen de kiezen opschonen en zo nodig opvullen.
Er is ontzettend veel te leren over tandheelkunde bij het paard. Om bij
te blijven ga ik jaarlijks naar verschillende internationale conferenties.
Regelmatig werk ik samen met collega’s in de praktijk en volg ik workshops.
In de praktijk merk ik dat collega dierenartsen vaak weinig ervaring hebben
op het gebied tandheelkunde. Dit is ook niet gek want behalve de cursus
bij de Solleysel komt het in het reguliere onderwijs weinig aan bod, en
het zou dan ook naar mijn mening een apart specialisme moeten zijn. Als
tandheelkunde een specialisme zou zijn, zou de hele tandheelkunde naar
een veel hoger niveau worden getrokken.
Bij het Veterinair Paarden Gebitscentrum werken we met verschillende
dierenartsen, gebitverzorgers en bitfitters samen om op die manier paard en
ruiter van de beste tandheelkundige zorg en verder begeleiding te kunnen
voorzien.

Drs. Remko Sweere

5

Van links naar rechts Wanda Genzel, Remko Sweere, Christie Dreessen
en Aldo Doveren. Werkzaam bij Veterinair Paarden Gebitscentrum te
Wijdewormer.